Augusto Oppo και Tonino Casula: αντίληψη, δομή και πειραματισμός

Αντίληψη δεν σημαίνει ένταξη

Ο Tonino Casula διατρέχει τη ζωγραφική, την προγραμματισμένη τέχνη, τη θεωρία της αντίληψης, την τηλεόραση και τα γραφικά υπολογιστών. Ο Augusto Oppo χρησιμοποιεί γεωμετρίες, ακολουθίες και χρωματικά πεδία, αλλά δεν τεκμηριώνεται συμμετοχή στις ίδιες ομάδες ή προγράμματα. Η σύγκριση πρέπει να ξεκινήσει από τις συνθήκες της όρασης, όχι από μια γενική σαρδηνιακή νεωτερικότητα.

Έξι τοπιογραφικά και παραστατικά έργα δείχνουν πώς ο Augusto Oppo οικοδομεί την αντίληψη χωρίς να εξαλείφει το αναφερόμενο αντικείμενο. Το σπίτι, η ακτή, το βουνό και η γιορτή παραμένουν αναγνωρίσιμα ή επανεμφανίζονται. Ο Casula τείνει να απομονώνει διαδικασίες και μηχανισμούς· ο Augusto Oppo διατηρεί το βλέμμα συνδεδεμένο με τη μνήμη του τόπου.

Casula: από τον πίνακα στην ηλεκτρονική εικόνα

Η χρονολογία που δημοσιεύτηκε από το Spazio Ilisso τεκμηριώνει τις αντιληπτικές έρευνες, τη συμμετοχή σε πλαίσια της Προγραμματισμένης Τέχνης και, από τη δεκαετία του ογδόντα, το άνοιγμα στα γραφικά υπολογιστών. Το βιβλίο των σημείων, που παρουσιάστηκε το 1980, μαρτυρά επίσης έναν θεωρητικό και διδακτικό στοχασμό πάνω στο βλέμμα.

Αυτή η διαμεσολαβητική συνέχεια δεν πρέπει να αποδοθεί στον Augusto Oppo. Το έργο του διατρέχει τη γραφιστική και τον σχεδιασμό, αλλά παραμένει σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένο με επιφάνειες και χειροποίητα αντικείμενα. Η συγγένεια αφορά την κατασκευή του βλέμματος· η διαφορά τον βαθμό προγραμματισμού και τη χρήση των ηλεκτρονικών μέσων.

Η επανάληψη ενός πεδίου

ASO-0013, «Campo di mais», 2000 μετατρέπει τις φυτικές σειρές σε έναν χρωματικό ρυθμό. Το αγροτικό μοτίβο παραμένει αναγνώσιμο και ακριβώς η επανάληψη καθιστά την απόσταση αντιληπτή. Δεν πρόκειται για έναν αυτόνομο οπτικό μηχανισμό: το τοπίο παρέχει τον κανόνα.

ASO-0050, «Το σήμα στη θάλασσα», χ.χ. περιορίζει περαιτέρω το αναφορικό στοιχείο και αφήνει τις μορφές και το βάθος να ταλαντεύονται. Ο Casula επιτρέπει την περιγραφή αυτής της αστάθειας, αλλά όχι την απόδοσή της σε ένα κοινό πρόγραμμα. Ο Augusto Oppo κατασκευάζει την αντίληψη μέσα από μια εικόνα που παραμένει αμφίσημη.

Σπίτι, ακτή, βουνό

ASO-0052, «Μοβ σπίτι», χ.χ. καθιστά το σπίτι μια γεωμετρική μονάδα· ASO-0068, «Αναμμένη ακτή», χ.χ. οργανώνει την ακτή με ορίζοντα και πεδία· ASO-0070, «Υψίπεδα», χ.χ. επικαλύπτει ορεινά επίπεδα. Τρία διαφορετικά θέματα δείχνουν ότι η σύνθεση δεν ταυτίζεται με μια αφηρημένη φόρμουλα.

Ο Casula τείνει να αναδεικνύει τους κανόνες της όρασης. Ο Augusto Oppo αφήνει αυτούς τους κανόνες να παραμένουν ενσωματωμένοι στον τόπο: το ύψος, η απόσταση και το χρώμα ανήκουν ακόμη σε ένα τοπίο. Η γεωμετρία είναι εργαλείο μνήμης, όχι απαραίτητα αντικείμενο του έργου.

Η γιορτή διακόπτει το σύστημα

ASO-0074, «Γιορτή των Κηροπηγίων», 1958 διατηρεί την πομπή των Candelieri και τον κατακόρυφο ρυθμό των αναθηματικών κατασκευών. Η επανάληψη, η κλίμακα και το πλήθος οργανώνουν την όραση, αλλά η αστική μνήμη εμποδίζει την αναγωγή των πάντων σε αντίληψη.

Αυτό το αντιπαράδειγμα είναι καθοριστικό. Ο Augusto Oppo μπορεί να κατασκευάζει ρυθμούς χωρίς να τους αποσπά από την τοπική ιστορία. Ο Casula προσφέρει μια σύγκριση σχετικά με τη δομή· η γιορτή δείχνει πού τελειώνει αυτή και πού η απεικόνιση αναλαμβάνει μια αφηγηματική ευθύνη.

Η ύλη των τεκμηρίων

ASO-0013, «Campo di mais», 2000. Αυτός ο πίνακας έχει μια σιωπηλή δύναμη: δεν αναπαριστά απλώς φυτά, αλλά ένα είδος «ανάσας της ύλης». Τα φύλλα, διπλωμένα και επικαλυπτόμενα, φαίνονται να κινούνται ανάμεσα στη ζωή και τη φθορά, σαν η φύση να συλλαμβάνεται τη στιγμή που μεταμορφώνεται. Η παλέτα των πράσινων, κίτρινων και καφέ χρωμάτων δημιουργεί μια ατμόσφαιρα ζεστή αλλά και κάπως ανήσυχη. Δεν υπάρχει η διακοσμητική γαλήνη ενός ιδανικού κήπου: εδώ η βλάστηση εμφανίζεται πυκνή, σχεδόν άγρια, και ακριβώς γι' αυτό ζωντανή. Το έργο φαίνεται να μιλά για τη σχέση μεταξύ τάξης και χάους. Από μακριά εμφανίζεται ως ένας ενιαίος συμπαγής οργανισμός· από κοντά αποκαλύπτει μια πολλαπλότητα σημαδιών, πτυχώσεων και αντιθέσεων. Το τοπίο είναι οργανωμένο από χρωματικές επαναλήψεις.

ASO-0050, «Το σήμα στη θάλασσα», χ.χ.. ASO-0050 απλώνει καφέ και ώχρα θραύσματα κατά μήκος μιας σκοτεινής ζώνης, κάτω από ένα ευρύ γαλαζογκρίζο πεδίο. Μια διασταυρούμενη μορφή αναδύεται ως ασταθές σήμα, ενώ πτυχώσεις, διαφάνειες και μόλις ορατές γραμμές διατηρούν την εικόνα μετέωρη ανάμεσα σε τοπίο, εύρημα και αφηρημένη κατασκευή. Η αντίληψη ταλαντεύεται ανάμεσα στο αντικείμενο και το πεδίο.

ASO-0052, «Μοβ σπίτι», χ.χ.. Στο Σπίτι, ο Augusto Salvatore Oppo συγκεντρώνει τη θέα γύρω από μια κατοικία με απλούς όγκους, τοποθετημένη πέρα από μια ζώνη δέντρων και θάμνων. Η κεκλιμένη στέγη και οι ροζ τοίχοι αναδύονται στο γαλαζογκρίζο φόντο, ενώ η βλάστηση σχηματίζει μια σκοτεινή και συμπαγή μάζα. Στο προσκήνιο, πέτρες, χώμα και πλάγια σημάδια ζωντανεύουν την επιφάνεια με έναν σπασμένο ρυθμό. Το διάχυτο φως διατηρεί τη σκηνή σε μια μετέωρη ηρεμία. Έργο αχρονολόγητο, 17 x 25 εκ. Η αρχιτεκτονική γίνεται γεωμετρική μονάδα.

ASO-0068, «Αναμμένη ακτή», χ.χ.. Η θέα παραθέτει ανοιχτόχρωμα ανάγλυφα, λωρίδες νερού και χορταριασμένα πεδία σε μια φωτεινή και πολυεπίπεδη ζωγραφική. Το δελτίο τεκμηριώνει το έργο με τα διαθέσιμα στοιχεία: 32 x 32 εκ.· τεχνική δεν αναφέρεται. Ο ορίζοντας και το χρώμα καθοδηγούν την όραση.

ASO-0070, «Υψίπεδα», χ.χ.. Η σύνθεση απλώνει κορυφογραμμές, χώμα και πράσινες σειρές σε μια συμπαγή θέα με καφέ και ορυκτό τόνο. Το δελτίο τεκμηριώνει το έργο με τα διαθέσιμα στοιχεία: 40 x 30 εκ.· τεχνική δεν αναφέρεται. Επικαλυπτόμενα επίπεδα κατασκευάζουν την απόσταση.

ASO-0074, «Γιορτή των Κηροπηγίων», 1958. Η μικρή σκηνή αποδίδει μια χορωδιακή γιορτή, με τελετουργικούς πύργους, πλήθος και αρχιτεκτονήματα αποδομένα σε ανοιχτούς τόνους. Το δελτίο τεκμηριώνει το έργο με τα διαθέσιμα στοιχεία: 1958, 8 x 12 εκ.· τεχνική δεν αναφέρεται. Ο εικαστικός ρυθμός και η αστική μνήμη συνυπάρχουν.

Το πρόβλημα των μέσων

Η λέξη πειραματισμός κινδυνεύει να ισοπεδώσει δύο τεχνικές ιστορίες. Στην πορεία του Casula, ο αντιληπτικός στοχασμός μεταφράζεται σε κύκλους, θεωρητικά συστήματα και τεκμηριωμένα περάσματα προς την τηλεόραση και την ηλεκτρονική εικόνα. Στον Augusto Oppo η ποικιλία των μέσων είναι εξίσου εμφανής, αλλά προχωρά κατά περίπτωση: η εκτύπωση, το αντικείμενο, το σμάλτο, η εγκατάσταση και η ζωγραφική δεν συγκλίνουν σε μια συνεχή τεχνολογική έρευνα. Αυτό που τους φέρνει κοντά είναι η προσοχή στο πώς μια δομή προσανατολίζει το βλέμμα· αυτό που τους χωρίζει είναι το είδος της συσκευής που κατασκευάζεται.

Τα έργα που επιλέχθηκαν για τον Augusto Oppo επιβάλλουν επιπλέον χρονολογική σύνεση. ASO-0013, «Campo di mais», 2000 και ASO-0074, «Γιορτή των Κηροπηγίων», 1958 έχουν επαληθεύσιμη ημερομηνία· άλλα δελτία του πυρήνα παραμένουν ακόμη χωρίς ημερομηνία. Δεν μπορούν επομένως να ταξινομηθούν για να υποδηλώσουν μια εξέλιξη παράλληλη με εκείνη του Casula. Η σύγκριση τοποθετεί δίπλα-δίπλα λειτουργίες της επανάληψης, όχι συγχρονικές φάσεις.

Ακόμη και ο θεατής καταλαμβάνει διαφορετικές θέσεις. Μπροστά σε μια οπτική ή ηλεκτρονική διαδικασία μπορεί να γίνει μέρος της διακύμανσης· μπροστά στα τοπία του Augusto Oppo διατρέχει μια ήδη καθορισμένη κατασκευή, στην οποία αναγνωρίζει κατά διαστήματα ακτή, σπίτι, χωράφι ή βουνό. Η αντίληψη παραμένει ενεργή, αλλά δεν παράγει υλικά μια νέα διαμόρφωση. Η λύση του Augusto Oppo είναι λιγότερο προγραμματική και περισσότερο εξαρτημένη από τη μνήμη του αναφορικού στοιχείου.

Δύο μη συμμετρικοί πειραματισμοί

Οι συγκλίσεις αφορούν τη σύνθεση, την επανάληψη και την προσοχή στη σχέση σχήματος-φόντου. Ο Casula αναπτύσσει μια συνεχή θεωρητική και τεχνολογική πορεία· ο Augusto Oppo εναλλάσσει τοπίο, μορφή, ύλη και σχέδιο. Ο πειραματισμός δεν διαθέτει την ίδια υποδομή.

Ο Augusto Oppo αναδεικνύεται ως δημιουργός που χρησιμοποιεί την αντίληψη χωρίς να την καθιστά ορθοδοξία. Το βλέμμα παραμένει μολυσμένο από το έδαφος και τη μνήμη. Γι' αυτό, η σύγκριση με τον Casula είναι χρήσιμη μόνο εάν διατηρεί το όριο μεταξύ συσκευής και κατοικημένης εικόνας.