Verso il centro: beyaz biçimin çevresindeki merdivenler ve figürler

Eleştirel okuma

Verso il centro kayıt fişi yapıtı 1976’ya tarihleyip 46 × 33 santimetrelik ölçüsünü verir; tekniği belirtmez. Başlık, sanatçıya atfedilen bir yazı değil, Arşivin katalog adıdır. Resimde büyük beyaz bir biçim, kenarlara dek uzanan mavi fonun önünde koyu bir şeridin üzerinden yükselir. Üst çizgisi kabarık, neredeyse iki katlıdır; alt bölüm daha geniş ve durgundur. Yanları boyunca ve önünde eğik merdivenler görünür; çok küçük figürler basamaklarda ya da yakınlarında durur. Böylece merkezi baskın bir hacim doldurur, ama dikkat sürekli onun sınırlarından ulaşmaya çalışan bedenlere geçer.

Açık renkli kütlenin tek bir mimari kimliği yoktur. Solda bir kenar üst sınırdaki girintiye yükselir; sağda ikinci bir kavisli hacim ilkinin üzerine binmiş gibidir. Ön yüzünde dikey dizilmiş, açık açı biçimli üç kahverengi işaret, daha yukarıda da beyazı kesen koyu bir alan vardır. Bunlar açıklıkları veya grafik izleri anımsatabilir, ama resim onları kesin pencerelere ya da harflere dönüştürmeye izin vermez. Kahverengi kenar, silueti her yerde aynı kesinlikle kapatmadan sınırlar. Tanınabilir bir hacim ile adlandırılamayan bir figür arasında gidip gelmesi, çevresindeki küçük varlıklarla ilişkisini canlı tutar.

Soldaki merdiven alt kenardan yapının yanına doğru mavinin geniş bir kesimini aşar. Düzenli basamakları göze yinelenen bir ölçü sunar; kahverengi ve kırmızı figürler bu tekrarı keser. Yukarıdaki biri koluyla tırmanış hareketini uzatır gibidir, diğeri ortadadır. Sağda başka bir merdiven ters yönde gider ve iki köşegen beyaz kütleye yönelir. Merkezin önünde siyah ve mavi vuruşlar, daha sık ve bedenlerden ayrılması daha güç olan bir yükseliş yolu çizer. Resim böylece görsel olarak egemen noktaya yaklaşma yollarını çoğaltır, fakat herkesin hedefe vardığını göstermez.

Renk dağılımı bu örgüyü okunur kılar. Arka planın mavisi düz değildir: yapının çevresindeki hafif çizgiler ve değişimler, onu basit bir illüstrasyon göğü olmaktan alıkoyar. Ortadaki beyaz mavi ve pembe gölgeler taşır; neredeyse kare kahverengi işaretlerle kesilir. Figürlerin renkleri daha yoğundur: kırmızı, siyah, toprak sarısı ve mavi onları küçüklüklerine rağmen ayırt eder. Altta siyah-mor bir şerit sahneyi kapatır, ince kırmızı çizgi merdiven ayaklarını izler. Böylece görüntü geniş alanlarla hızlı notasyonlar arasında geçiş yapar: anıtsallık beyazın açıklığından, eylem onu aşan vuruşların yoğunluğundan doğar.

Eleştirel yönler

“Verso il centro” başlığı köşegenlerin hareketini anlatabilir, ama resmin gerçekten gerçekleşmiş ortak bir girişimi gösterdiğini kanıtlamaz. Bedenler beyaz biçimle ilişki arıyor gibidir: kimisi tırmanır, kimisi durur, kimisi de merdivenin yan çıtalarıyla karışacak kadar özetlenmiştir. Belirli bir anlatı jestinden çok her birinin farklı konumu sahneyi kurar. Merkez yalnız geometrik nokta değildir. Merdivenlerin dayandığı ve figürlerin yanında ölçek kazandığı açık bir yüzeydir. Yapının içinde ne bulunduğunu veya niçin oraya gidildiğini icat etmeden erişimle uzaklık arasındaki gerilimi okuyabiliriz.

Hacmin büyüklüğü resmin gerçek boyutlarına değil, bedenlere göredir. Tabanı kullanılabilir genişliğin hemen hemen tümünü tutar, tepesi üst kenara yaklaşır. Figürler yalın olsalar da onu anıtsal göstermek için yeterlidir. Basamakların başka bir işi de vardır: küçük ve ölçülebilir aralıkları tekrarlayarak ölçek farkını yürünebilir bir diziye çevirir. Bu yüzden sahne tek başına duran bir anıt gibi hareketsiz değildir. Her köşegen olası bir yön sunar, ama yollar çakışmaz. Ön yüzdeki koyu mavi figür bile yanlardaki kırmızı figürlerden ayrı bir tempoda tırmanır gibidir.

Yine 1976 tarihli Uomo rosso yapıtında ön plandaki büyük figür, arka planda eğimli yüzey boyunca yükselen küçük bedenlerle birlikte görülür. Benzerlik farklı insan ölçeklerinin birlikteliği ve yukarı hareketidir; etkiyse değişir. Orada kırmızı yüz ve gövde hemen okunur ve görsel anlatıyı yönetir. Burada boyca en büyük başrol oyuncusu insan kimliği olmayan beyaz bir biçimdir; kişiler birden çok yola yayılır. Karşılaştırma, Oppo’nun ölçek farkını her zaman tek bedeni öne çıkarmak için kullanmadığını gösterir: farkı, çevresinde grubun dağıldığı bir yapıya da emanet edebilir.

L’uomo e il dispositivo orantı için başka bir karşılaştırma sunar, ama kayıt fişinde yıl yoktur. Küçük bir figür büyük kırmızı geometrik biçimin yanında durur; geniş renk alanı görsel ağırlık farkını çok netleştirir. Verso il centro’da baskın biçim açık renkli ve düzensizdir, ona birden çok merdiven ulaşır ve insanlar çoğuldur. Orada aygıt bütünlüğünü korur ve tek figür yüksekliğini ölçer; burada ilişki dağılır, ritmi basamaklar verir. Karşılaştırma nesnelerin aynı işleve sahip olduğunu ileri sürmez, tarihsiz yapıtı tarihlendirmeye de izin vermez. İnsanın büyük bir yapıyla ilişkisine dair iki biçimsel çözümü gösterir.

Augusto Oppo’nun biyografisi resim ve öğretim etkinliğinin çerçevesini sağlar, ama bu görüntüyü şantiyeye, belirli bir binaya veya somut mesleki olaya bağlamaya yetmez. Merdivenlerde paylaşılan bir iş okunabilir; bu, kayıtla doğrulanmış bir konu değil, sahnenin yorumudur. Buna karşılık sağ altta görülen imza ve 1976 yılı sınırlı bir veriyi doğrular. Teknik de dikkat ister: fonda renk geçişleri ve farklı yoğunlukta vuruşlar görünür, ama çoğaltılmış görsel malzemeyi ve taşıyıcıyı belirlemek için yeterli değildir. Biçimsel gözlemler Arşivin vermediği bilgileri eklemeye bağlı değildir.

Belirleyici ayrıntı merdivenlerin düzenliliği ile merkezin düzensiz silueti arasındaki karşıtlıktır. Basamaklar yinelenen aralıklarda ısrar eder; beyaz hacim yön değiştirir, kabarır, daralır ve ızgaraya dönüşmeyen koyu işaretler taşır. Figürler bu iki mantık arasından geçer. Jestleri hızlı, neredeyse kısaltılmıştır; sahne böylece bir şema gibi tasarlanmış görünmez. Kompozisyon zor bir dengeyi korur: gözü yöneltecek kadar yapı, grubu bir perspektif gösterisine veya çözülmüş alegoriye indirmeyecek kadar belirsizlik.

Değerlendirme

Verso il centro neredeyse esrarengiz bir silueti ilişkiler mekânına çevirebilmesiyle ikna eder. Beyaz egemendir ama figürleri silmez: kırmızı ve kahverengi konumlarını işaretler, merkezi bedenlerin mavisi onları fonla birleştirir, tabandaki siyah bütüne ağırlık verir. Merdivenler betimleyici aksesuardan fazlasıdır. Gözü alt kenardan yanlara, sonra tekrar ön yüzeye taşır ve bakışın süresini düzenler. Görece küçük ölçüde görüntü, çizgiyle rengin ufak rastlantılarından vazgeçmeden büyük ölçek etkisi elde eder.

Yorumun açıklığı korunmalıdır. Katalog başlığı genel yönü adlandırmaya yardımcı olur, fakat yapının anıt, makine veya gerçek bina olduğunu kanıtlamaz. Figürler işçi ya da belirli bir olayın katılımcıları olarak tanımlanamaz. Resim bedenler, merdivenler ve merkez biçim arasındaki ilişkiyi açıkça gösterir; bunun ötesinde yapının işlevi askıda kalır. Belgesel sınır resmin niteliğiyle örtüşür: özne kapalı bir tanıma sığmasa bile görsel yol kesinlikle izlenebilir. Erişilebilirlikle gizem arasındaki gerilim işaretlerin kuruluşuna emanet edilmiştir.

1976 yapıtları arasında Uomo rosso ile karşılaştırma, merkezde bir yüz değil de ulaşılacak bir yüzey olduğunda ölçeğin anlamının ne denli değiştiğini gösterir. Kırmızı aygıtın önündeki tek figürle birlikte bakıldığında Verso il centro grubu çok sayıda yörünge kazanır. Hiçbir benzerlik tarihsel bir dizi ya da tek anlam ileri sürmeye yetmez. Yapıtın kendine özgü başarısı, büyük biçimi çevresindeki yaklaşma çabaları aracılığıyla duyurmasıdır. Merkez yalnız doldurulmaz: bakış onu ölçer, kat eder ve sürekli yeniden tanımlar.